Patuljaste podloge za trešnje – od vrapčare do gisele

U čemu je prednost zasnivanja plantaža trešanja sadnicama sa patuljastim (kržljavim) podlogama?

Uticaj podloge na plemenitu sortu je mnogostruk i ispoljava se u različitim vidovima. Podloga  utiče na fenologiju voćaka ( početak i završetak vegetacije, cvetanje, obrazovanje cvetnih pupoljaka, semena i plodova, vreme sazrevanja plodova), na rastenje, bujnost i arhitekturu krune a time i sistem gajenja voćaka, na dugovečnost voćaka, na početak rađanja okalemljene sorte, na visinu i redovnost prinosa, na krupnoću i  kvalitet plodova i dužinu njihovog čuvanja, kao i na otpornost prema mrazu, suši, obilnoj vlažnosti, bolestima i štetočinama.

Trešnja je  danas najprofitabilnija voćna vrsta. Najveći broj sadašnjih zasada trešnje podignut je na bujnim podlogama  divlja trešnja – vrapčara ( Prunus avium L.)  i magriva ( Prunus mahaleb L.).  Pozitivne osobine ovih podloga su adaptabilnost na različita zemljišta, dobra kompatibilnost sa vodećim sortama trešnje i višnje, krupni plodovi i osrednja produktivnost.

Negativne osobine, zbog kojih nisu pogodne za guste zasade, su bujan porast i kasno stupanje u punu rodnost.Velike razmere voćke na ovim podlogama onemogućavaju formiranja intenzivnog uzgojnog oblika, berbu i rezidbu sa zemlje i  kvalitetnu hemijsku zaštitu. Zato se u nekim godinama  obere samo polovina roda što znatno umanjuje profitabilnost trešnje i višnje.

Pojavom novostvorenih kržljavih podloga, kao što su Gisela 5 ili 6, Tabel Edabriz, Weiroot 158, PHL-A,  PHL-B i drugih klonskih podloga omogućeno je intenzivnije gajenje trešnje i višnje u gustim zasadima. Stabla kalemljena na ovim podlogama su nižeg rasta i lakše se održavaju, prorode ranije čime se značajno skraćuje vreme do prve komercijalne berbe i imaju veću produktivnost.

Na pomenutim podlogama voćke  radaju  već drugu godinu nakon sadnje. Maksimalna je iskoristivost zemljišta i puni rod dobija se od četvrte godine pa nadalje. Plodovi se beru praktično sa zemlje, pa se uložena investicija  brže vraća. Sve to  olakšava i  navodnjavanje, đubrenje, savijanje grana i rezidbu. Voćke se sade na udaljenosti jedna od druge 2 – 2.5  m, što omogućuje više sadnica na manjem prostoru, znatno veći prinos i kvalitet plodova.

U okviru tehnološkog projekta Inovacije u voćarstvu i vinogradarstvu koje finansira Ministarstvo za poljoprivredu Republike Srbije čiji je nosilac Poljoprivredni fakultet u Novom Sadu a rukovodilac Prof. dr Vladislav Ognjanov, jedan od najvažnijih istraživačkih ciljeva su kolekcionisanje i izučavanje slabobujnih,  patuljastih i ukrasnih formi višnje i trešnje.

Odabiranje početnog materijala  urađeno je u okviru prirodnih populacija trešnje i višnje  u različitim područjima – Fruška gora, Grocka i Prokuplje. U okviru vrste Prunus cerasus L. posebna pažnja je posvećena klonskoj selekciji oblačinske višnje i stepske višnje P. fruticosa Pall. sa ciljem selekcije slabobujnih podloga.  Genetička varijabilnost lokalnih populacija P. avium L. i P. cerasus L. omogućila je izdvajanje početnog materijala za selekciju  slabobujnih sorti koje su prilagođene gajenju u gustoj sadnji kao i patuljastih i ukrasnih formi različitih karakteristika vegetativnog porasta tj. od stubastog – vrlo oštar ugao grananja, do formi sa padajućim granama.